MTB dla początkujących: jak zacząć jeździć po singletrackach

Pierwszy singletrack potrafi zaskoczyć. Wąska ścieżka, korzenie w poprzek, zakręt za drzewem i nagle okazuje się, że rower górski to zupełnie inna jazda niż przejażdżka po asfalcie. Dobra wiadomość: podstaw MTB da się nauczyć szybko, a większość błędów początkujących powtarza się u każdego.

Ten poradnik przeprowadzi Cię od wyboru roweru, przez ustawienie siodła i opon, po technikę jazdy, ochraniacze, etykietę na trasie i plan na pierwszy miesiąc. Na końcu znajdziesz checklistę i kilka słów o tym, jak jeździć bezpiecznie, także w pojedynkę.

Jaki rower MTB na początek

Nie potrzebujesz najdroższego sprzętu, ale potrzebujesz roweru, który pasuje do Ciebie i do terenu. Najpierw ogólny podział.

Hardtail czy full

Hardtail ma amortyzator tylko z przodu. Jest lżejszy, prostszy i tańszy w serwisie. Wymaga dokładniejszego wybierania linii, więc dobrze uczy techniki. Full (pełne zawieszenie) ma też tylny amortyzator. Daje więcej przyczepności i komfortu na kamieniach i korzeniach, ale jest cięższy i ma więcej elementów do serwisowania.

XC, trail, enduro

Dla większości osób zaczynających od singletracków rozsądnym wyborem jest hardtail lub full klasy trail. Ważniejsze od kategorii są: właściwy rozmiar ramy, hamulce tarczowe hydrauliczne, szeroka kierownica i opony z bieżnikiem do terenu. Jeśli możesz, wypożycz rower w trail centrum i sprawdź oba typy przed zakupem.

Ustawienie roweru: trzy rzeczy, które zmieniają wszystko

Wysokość siodła

Do podjazdów i jazdy po płaskim: przy pedale w najniższym punkcie noga jest prawie wyprostowana, z lekkim ugięciem w kolanie. Prosty test: postaw piętę na pedale w dolnym położeniu, noga powinna być wtedy wyprostowana. Na zjazdach siodło obniżasz, żeby mieć miejsce na ruch ciała. Dlatego sztyca regulowana (dropper) to jedno z najbardziej przydatnych ulepszeń w MTB.

Ciśnienie w oponach

W MTB ciśnienie jest dużo niższe niż w rowerze szosowym. Niższe daje lepszą przyczepność i komfort, za niskie grozi „dobiciem" opony do obręczy i przebiciem. Wiele osób zaczyna mniej więcej w zakresie 1,5-2,0 bara, z tyłu trochę więcej niż z przodu. To tylko ogólny punkt startowy: zawsze sprawdź zakres podany na oponie i obręczy, a przy dętkach jedź raczej wyżej niż w systemie bezdętkowym.

Sag, czyli ugięcie wstępne zawieszenia

Sag to ugięcie amortyzatora pod Twoim ciężarem, gdy stoisz na rowerze w pozycji jazdy. Ustawia się je ciśnieniem powietrza (lub sprężyną). Producenci podają zalecany zakres, zwykle jako procent skoku, często w okolicach 20-30%. Za mały sag robi rower twardym i nerwowym, za duży sprawia, że zawieszenie łatwo dobija. Ustaw go według instrukcji producenta albo poproś o pomoc w serwisie.

Technika jazdy na singletracku

Pozycja gotowości (attack position)

To podstawa wszystkiego. Stoisz na pedałach ustawionych poziomo, kolana i łokcie lekko ugięte, biodra cofnięte nad siodło, wzrok przed siebie. Ręce i nogi pracują jak dodatkowe zawieszenie. Na każdym trudniejszym fragmencie wracaj do tej pozycji, zamiast siedzieć sztywno na siodle.

Patrz daleko przed siebie

Rower jedzie tam, gdzie patrzysz. Jeśli wpatrujesz się w kamień, najpewniej w niego wjedziesz. Patrz kilka metrów przed koło, na linię, którą chcesz jechać, a w zakrętach na wyjście z zakrętu.

Hamowanie: przód i tył

Przedni hamulec daje większość siły hamowania, tylny pomaga kontrolować prędkość i stabilizuje rower. Hamuj oboma, płynnie, jednym palcem na klamce. Zasady:

• Hamuj przed przeszkodą i przed zakrętem, nie w nim. Na korzeniach i w zakręcie puść hamulce, żeby opony trzymały.
• Nie blokuj kół. Zablokowane koło traci przyczepność i niszczy trasę.
• Na stromych zjazdach przesuń biodra do tyłu, ale zostań nad rowerem, nie wisząc za siodłem.

Zakręty

Zwolnij przed wejściem, spójrz na wyjście, zewnętrzna noga w dół, rower lekko pochylony pod sobą, a ciało bardziej pionowo. Zacznij od szerokiego wejścia i ciasnego wyjścia. Na początku jedź zakręty wolniej, niż Ci się wydaje, że możesz.

Podjazdy

Wcześniej zrzuć bieg, zanim zrobi się stromo. Siedź z ciałem pochylonym do przodu, łokcie nisko, żeby przednie koło nie unosiło się. Pedałuj równo, bez szarpania, bo tylne koło łatwo traci przyczepność na mokrych korzeniach i luźnym żwirze.

Korzenie i małe uskoki

Korzenie przejeżdżaj możliwie prostopadle, bez hamowania i z lekkim odciążeniem przedniego koła. Przy małych uskokach zachowaj prędkość, przesuń ciężar do tyłu i pozwól rowerowi zjechać pod sobą, amortyzując rękami i nogami. Nie skacz od razu: najpierw przejeżdżaj uskoki płynnie, toczeniem.

Ochraniacze i sprzęt na trasę

• Kask: obowiązkowy. Dopasowany, zapięty, bez uszkodzeń po upadku. Na trasy enduro i do bike parku rozważ kask z dłuższą osłoną tyłu głowy lub kask typu full face.
• Rękawiczki: lepszy chwyt i ochrona dłoni przy upadku.
• Okulary: chronią przed gałęziami, owadami, błotem i pyłem.
• Ochraniacze kolan: dobry pomysł, gdy zaczynasz jeździć szybciej lub po czerwonych trasach.
• Buty z twardą podeszwą i pedały platformowe na początek. Na platformach łatwiej podeprzeć się nogą.

Część sprzętu na trasę znajdziesz w naszym sklepie.

Podstawowy zestaw naprawczy

Mały zestaw w plecaku lub torbie na ramę oszczędzi Ci długiego spaceru z rowerem:

• zapasowa dętka (także przy systemie bezdętkowym) i łyżki do opon,
• pompka lub nabój CO2,
• multitool z imbusami i skuwaczem łańcucha,
• spinka do łańcucha,
• woda, przekąska, telefon z naładowaną baterią,
• mała apteczka.

Etykieta na trasie i oznaczenia trudności

W polskich trail centrach trasy są zwykle oznaczone kolorami: zielone to najłatwiejsze, niebieskie łatwe do średnich, czerwone trudne, czarne bardzo trudne. Oznaczenia mogą się różnić między ośrodkami, więc zawsze czytaj tablicę przy wjeździe. Zaczynaj od zielonych i niebieskich, nawet jeśli dobrze jeździsz na rowerze po asfalcie.

Dobre miejsca na start to znane polskie ośrodki, takie jak Enduro Trails w Bielsku-Białej czy Single Track pod Smrekiem w Wiśle, a tuż za czeską granicą Rychlebské stezky. Mają oznakowane trasy o różnej trudności, także łatwe.

Kilka zasad, które warto znać:

• Jeźdź tylko po wyznaczonych trasach i respektuj kierunek jazdy, jeśli jest jednokierunkowa.
• Nie zatrzymuj się na środku trasy, szczególnie za zakrętem lub pod uskokiem. Zjedź na bok.
• Ustępuj pieszym na trasach wspólnych i uprzedzaj o sobie z wyprzedzeniem.
• Nie skracaj zakrętów i nie jedź po mokrej, rozmiękłej trasie, jeśli zarządca prosi o przerwę.
• Zabierz śmieci ze sobą.

Plan na pierwszy miesiąc

Nie przeskakuj tygodni tylko dlatego, że się udało. Dobra jazda to powtarzalność, a nie jeden szczęśliwy przejazd. Jeśli masz problemy zdrowotne albo długo nie trenowałeś, skonsultuj się z lekarzem przed zwiększeniem obciążeń.

Jazda w pojedynkę czy z innymi

Na początku najlepiej jeździć z kimś bardziej doświadczonym. Pokaże linię, pomoże ustawić rower i będzie obok, jeśli coś pójdzie nie tak. Lokalne grupy MTB i kluby często organizują spokojne jazdy dla początkujących.

Jeśli jednak jedziesz sam, a to zdarza się często, zadbaj o kilka rzeczy. Wybieraj znane, uczęszczane trasy, nie testuj nowych umiejętności na odludziu i wracaj przed zmrokiem. Więcej zasad znajdziesz w artykule o bezpiecznym treningu w pojedynkę. Choć dotyczy biegania, te same reguły sprawdzają się na rowerze.

Daj znać, gdzie jedziesz, i udostępnij mapę na żywo

Najprostsza zasada bezpieczeństwa: ktoś powinien wiedzieć, gdzie jedziesz i kiedy planujesz wrócić. Zamiast opisywać trasę w wiadomości, możesz wysłać jeden link z mapą na żywo.

Kilka uczciwych ograniczeń, o których warto pamiętać. W przeglądarce ekran telefonu musi pozostać włączony, a zablokowanie go lub przejście do innej aplikacji może wstrzymać GPS. W głębokich dolinach i gęstym lesie zasięg bywa słaby: punkty GPS zapisane bez sieci są buforowane w telefonie i wysyłane, gdy zasięg wróci, więc uprzedź bliskich, że chwilowy brak aktualizacji to zwykle las, a nie wypadek. Domyślnie aktywność jest prywatna, a początek i koniec trasy możesz ukryć, żeby nie pokazywać miejsca zamieszkania.

Jeśli chcesz pokazać zjazd także na wideo, przeczytaj poradnik o transmisji na żywo z roweru, a o zasięgu i bezpieczeństwie w górach więcej w artykule o trailu i górach z linkiem dla rodziny.

Checklista przed pierwszym singletrackiem

• Rower sprawdzony: hamulce, ciśnienie w oponach, dokręcone koła
• Siodło na właściwej wysokości, sag ustawiony
• Kask, rękawiczki, okulary
• Zestaw naprawczy, woda, przekąska
• Telefon naładowany
• Trasa wybrana według koloru trudności
• Ktoś wie, gdzie jedziesz i kiedy wrócisz, link z mapą wysłany

Bezpieczeństwo ponad ambicję

W MTB postęp przychodzi z czasem. Jeśli odcinek wydaje się za trudny, zejdź z roweru i przeprowadź go. To nie wstyd, tylko rozsądek. Tak robią także doświadczeni riderzy.

BEON.RUN pomaga bliskim wiedzieć, gdzie jesteś, ale nie jest usługą ratunkową. W razie wypadku dzwoń pod numer alarmowy 112. Jeśli chcesz zacząć, załóż darmowe konto i zrób krótką jazdę testową po okolicy, zanim wyjedziesz na pierwszy singletrack.